معماری نهادی کاهش ضایعات محصولات کشاورزی در ایران

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 بخش تحقیقات فنی مهندسی مرکز تحقیقات کشاورزی همدان

2 عضو هیئت علمی بخش تحقیقات مهندسی صنایع غذایی و فناوری های پس از برداشت مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی

3 عضو هیات علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی

چکیده

ضایعات محصولات کشاورزی در ایران یک مسئلۀ ساختاری است، نه یک حادثۀ فنی یا آموزشی. نرخ بالای ضایعات (در برخی محصولات تا ۳۹ درصد) ریشه در فقدان ساختار تشکیلاتی منسجم دارد که بتواند هماهنگی بین‌بخشی، نظام پایش داده‌محور، یادگیری سازمانی، تخصیص بودجه و حل معمای اقدام جمعی را ممکن سازد. تحلیل فنی نشان می‌دهد پنج مانع اصلی بدون ساختار پایدار قابل رفع نیستند: (۱) پراکندگی مسئولیت میان وزارت جهاد، صمت، بهداشت، شهرداری‌ها و محیط زیست؛ (۲) نبود آمارهای معتبر و خط پایه؛ (۳) سیاست‌های مقطعی و از بین رفتن دانش انباشته؛ (۴) فقدان نماینده برای ضایعات در فرآیند بودجه‌ریزی؛ (۵) عدم همکاری داوطلبانه دستگاه‌ها در خلأ نهادی. این مقاله ساختار «دفتر ملی کاهش ضایعات» را با شش دفتر تخصصی پیشنهاد می‌دهد، اما برای رعایت اصل چابک‌سازی، اصلاحاتی اعمال می‌شود: واگذاری دفتر پژوهش به سازمان تات، واگذاری دفتر فرهنگ‌سازی به مدیریت ترویج، و استقرار هماهنگ‌کننده به‌جای دفتر کامل در استان‌ها. ساختار نهایی دارای ۴ دفتر اصلی (سیاستگذاری، پایش، پیشگیری، بازیافت) و ۲ واحد واگذارشده است. در چشم‌انداز کمی این ساختار طی ۵ سال آتی، ۴۵ هزار میلیارد تومان صرفه‌جویی، کاهش ۲ میلیارد مترمکعبی مصرف آب، ایجاد ۵۰ هزار شغل، و تحقق هدف کاهش ۵۰ درصدی ضایعات تا افق 1410 متصور است. تجارب کشورهای توسعه یافته مؤید کارایی این الگو است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات